TRANG CHỦ / THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG / TRUNG ĐÔNG - CHÂU PHI / LYBIA / TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG / Tổng quan thị trường lao động Libya
VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, KHÍ HẬU, PHÁT TRIỂN CỦA LIBYA; DÂN SỐ, CHÍNH TRỊ, KINH TẾ CỦA LIBYA
I. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ, KHÍ HẬU, PHÁT TRIỂN CỦA LIBYA
1. Vị trí địa lý
Libya là nước lớn thứ tư ở Châu Phi và thứ 17 trên thế giới với diện tích rộng 1.759.540 km2, trong đó sa mạc chiếm 90%. Phía Bắc Libya được bao bọc bởi Địa Trung Hải, phía Tây giáp với Tunisia và Algeria phía Tây Nam với Niger, phía Nam với Tchad và Sudan và phía Đông giáp Ai Cập. Với một đường bờ biển dài 1.770 km2, Libya là quốc gia có đường biển dài nhất ở Địa Trung Hải, giàu tài nguyên khoáng sản (dầu lửa, quặng sắt, Uranium…). Đất canh tác (chiếm 01%) nằm dọc theo bờ biển và tại một số ốc đảo. Libya có tới 03 ốc đảo lớn nhất là Al-Kufrah, Ghat và Ghudamis.
Vùng sa mạc Sahara có trữ lượng nước ngầm rất lớn. Hiện tại, Libya đang triển khai thực hiện dự án xây dựng sông nhân tạo với việc khoan, khai thác 1.300 giếng từ độ sâu 500 m tại sa mạc Sahara và lắp đặt hệ thống 4.000 km “ống nước” khổng lồ đường kính lên tới 4m để dẫn nước tới bờ biển phía Bắc của Libya- nơi có đa số dân cư sinh sống.
Hai thành phố lớn là Thủ đô Tripoli ở phía Tây Bắc Libya và Benghazi nằm ở phía Đông. Thủ đô Tripoli là thành phố lớn nhất nước, diện tích 400km2, Các thành phố lớn khác gồm Misratah, Sirte và Sabha.
2. Khí hậu:
Khí hậu của Libya được chia làm hai mùa: mùa hè (mùa khô) từ tháng 7 đến tháng 11 và mùa đông (mùa mưa) từ tháng 12 đến tháng 6. Bên cạnh đó, Libya chịu ảnh hưởng của khí hậu ven biển (Địa Trung Hải) và khí hậu vùng sa mạc, do đó có thể chia khí hậu Libya thành 3 vùng khí hậu chính:
- Khí hậu Địa Trung Hải: các vùng đồng bằng, ven biển Địa Trung Hải. Nơi đây khí hậu rất ôn hòa, mùa đông lạnh, ẩm ướt, nhiệt độ khoảng từ 15oc- 20oc. Các thành phố ven biển có độ ẩm cao khoảng 80% ( ví dụ như thành phố Tripoli, Bangazi...)
- Khí hậu bán sa mạc: thuộc các vùng đệm giữa sa mạc Sahara và vùng đồng bằng ven biển địa Trung Hải. Nơi này chịu ảnh hưởng của khí hậu sa mạc và khí hậu Địa Trung Hải, mùa hè khô nóng, nhiệt độ từ 40oc- 45oc. Mùa đông lạnh có nhiệt độ từ 15oc- 20oc vào ban ngày và dưới 0oc vào ban đêm.
- Khí hậu sa mạc : vùng sa mạc Sahara, nằm sâu trong đất liền về phía biên giới với các nước Tchad, Niger và Su đăng. Nơi đây nhiệt độ đặc trưng của khí hậu xa mạc, ban ngày nóng, nhiệt độ từ 40oc- 45oc, ban đêm nhiệt độ xuống còn 0oc và dưới 0oc. Đặc biệt, năm 1922, thị trấn Al 'Aziziyah, nằm ở phía tây Tripoli, nhiệt độ lên tới 57.8°C (136.0°F) và được coi là mức nhiệt độ không khí cao nhất từng ghi nhận được trên thế giới. Do diện tích của Libya chiếm 90% là sa mạc nên khí hậu đa phần là khô và khí hậu sa mạc, bao gồm gió nóng, khô mang theo nhiều bụi
II. DÂN SỐ, CHÍNH TRỊ, KINH TẾ CỦA LIBYA
1. Dân số
Dân số Libya là 6.324.357 người (tháng 7/2009). Hai vùng phía Bắc là Tripolitania và Cyrenaica, mật độ dân số khoảng 03 người/km2 . Ở các vùng khác mật độ chưa tới 1 người/km2. Hơn nửa triệu người sống tại đô thị và tập trung đông nhất ở hai thành phố lớn là Tripoli và Benghazi. Người Libya bản địa chủ yếu gồm người Ảrập và người Berber. Người Berber ở Libya và người Ảrập chiếm 97% dân số, 3% còn lại là người Phi da đen, người Hy Lạp, Italia, Ai Cập, Pakistan, Thổ, ấn Độ và Tunisia... Tổng số người nước ngoài tại Libya khoảng gần 3 triệu người.
Trong số người nước ngoài sống tại Libya, nhóm đông nhất là các công nhân từ các quốc gia Châu Phi gồm Bắc Phi (chủ yếu là người Ai Cập và Tunisia), Tây Phi và người Phi vùng Hạ Sahara.
2. Chính trị
Hệ thống chính trị của Libya dựa trên chế độ dân chủ nhân dân, người dân có quyền tự quyết đối với các mục tiêu về chính trị, kinh tế và xã hội, các quyết định và các đạo luật liên quan đến các vấn đề công cộng và tư nhân. Tuy nhiên, chính quyền dân chủ nhân dân trực tiếp được thành lập dựa trên hai chính thể là: Đại hội nhân dân toàn quốc và Ủy ban nhân dân toàn quốc.
Libya có hệ thống Chính phủ kép. “Ban cách mạng” gồm Lãnh tụ Cách mạng Gaddafi, Uỷ ban cách mạng và Hội đồng chỉ huy Cách mạng với mười hai thành viên được thành lập từ năm 1969 được gọi là Ban Jamahirya.
“Ban cách mạng” không được bầu ra và cũng không thể bị khai trừ, bởi họ nắm quyền lực nhờ vào công lao đã đóng góp trong cuộc cách mạng. “Ban cách mạng” kiểm soát quyền đưa ra quyết định của ban kia - Ban Jamahirya. Chính phủ hành chính chỉ hoạt động hiệu quả khi nó thực hiện đúng các mệnh lệnh lãnh đạo do ban lãnh đạo cách mạng đưa ra. Ban lãnh đạo cách mạng có quyền phủ quyết tối cao bất kể tới quyền lực hiến pháp của chế độ dân chủ nhân dân và cái gọi là quyền lực của nhân dân.
Bốn năm một lần các thành viên của Đại hội nhân dân địa phương bầu ra lãnh đạo của mình và các thư ký cho các Ủy ban nhân dân, bằng cách giơ tay biểu quyết. Lãnh đạo các Ủy ban nhân dân địa phương đại diện cho khu vực của mình tại Đại hội nhân dân cấp trên và là sự ủy thác bắt buộc. Các thành viên của Đại hội nhân dân quốc gia (Chính phủ) bằng cách giơ tay biểu quyết tại kỳ họp hàng năm của mình.
Ở Libya, Các Đảng chính trị bị cấm hoạt động theo Đạo luật về việc cấm các Đảng Chính trị số 71 năm 1972 và Chính phủ kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực thông tin, truyền thông...
3. Tôn giáo
Tôn giáo thống trị ở Libya là Hồi giáo với 97% dân số theo tín ngưỡng này. Hầu như toàn bộ người Hồi giáo Libya đều thuộc dòng Hồi giáo Sunni.
Ngoài tuyệt đại đa số là tín đồ Hồi giáo Sunni, ở Libya còn có một cộng đồng thiểu số rất nhỏ Cơ đốc giáo, Anh giáo gồm hầu hết là người nước ngoài và có khoảng 40.000 tín đồ Công giáo La Mã, với hai giám mục, một tại Tripoli (phục vụ cộng đồng Ý) và một tại Benghazi (dành cho cộng đồng Malta).
4. Kinh tế
Libya là nước có trữ lượng dầu lớn nhất Châu Phi và đứng thứ 9 trên thế giới với trữ lượng dầu mỏ của Libya khoảng 42 tỉ thùng dầu, tương đương với khoảng 7 tỷ tấn, sản lượng khai thác trung bình là 1,4 triệu thùng/ngày, trong đó xuất khẩu 1,3 triệu thùng chiếm 96% tổng khối lượng hàng xuất khẩu và 65% tổng sản phẩm quốc dân.
Kinh tế Libya phụ thuộc chủ yếu vào các nguồn thu từ lĩnh vự dầu khí. Dân số ít, Libya trở thành một trong quốc gia có GDP trên đầu người cao nhất Châu Phi. Hệ thống an ninh xã hội cao, đặc biệt trong lĩnh vực nhà ở và giáo dục, so với các nước trong khu vực thì Libya có tỷ lệ người nghèo thấp. Trong ba thập kỷ qua, các nhà lãnh đạo Libya thực hiện quá trình cải cách kinh tế như tái hoà nhập cộng đồng quốc tế, nỗ lực này được thể hiện rõ hơn khi các biện pháp trừng phạt của Liên hợp quốc được dỡ bỏ vào tháng 9 năm 2003 và Libya thông báo từ bỏ các chương trình sản xuất vũ khí giết người hàng loạt vào tháng 12 năm 2003
Libya tiến hành cải cách kinh tế theo hướng tự do hoá nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Những bước đi đầu tiên gồm xin gia nhập WTO, giảm một số khoản trợ cấp và thông báo các kế hoạch tư nhân hoá đang tạo nền tảng cho một quá trình chuyển tiếp tới một nền kinh tế thị trường.
Công nghiệp: Ngành công nghiệp chủ yếu của Libya là khai thác dầu khí và khí đốt, ngoài ra Libya còn chế biến thực phẩm và hoa quả, dệt may, thủ công mỹ nghệ và xi măng.
Nông nghiệp: Libya chủ yếu trồng lúa mỳ, lúa mạch, ôlưu, chà là, lạc, bông, hoa quả và chăn nuôi (dê, cừu, trâu bò và lạc đà). Các điều kiện khí hậu và đất đai bạc màu hạn chế rất nhiều năng suất nông nghiệp nên hàng năm, Libya phải nhập khẩu khoảng 75% lương thực.
Xuất khẩu: dầu thô, tinh chế các sản phẩm dầu thô và khí đốt tự nhiên.
Nhiều ngành công nghiệp do Chính phủ quản lý đang dần được tư nhân hoá, các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ đã được dỡ bỏ. Nhiều Công ty dầu lửa quốc tế đã quay lại Libya để đầu tư như Công ty Shell và Công ty ExonMobil…
5. Ngôn ngữ
Ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất ở Libya là tiếng Ảrập đây cũng là ngôn ngữ chính thức. Tiếng Tamazight, tuy không phải là ngôn ngữ chính thức nhưng được người Berber ở Libya sử dụng. Ngoài ra, người Tuareg nói tiếng Tamahaq, thứ ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Tamasheq duy nhất được biết đến ở vùng phía Bắc. Tiếng Anh và tiếng Ý được sử dụng tại các thành phố lớn như Tripoli và Bengazi.
6. Quan hệ ngoại giao với Việt Nam
Việt Nam và Libya chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao từ ngày 15/3/1975. Hiện tại, hai nước đã có Đại sứ quán tại thủ đô Hà Nội và Tripoli
Quan hệ chính trị tiếp tục được thúc đẩy: Bộ trưởng ngoại giao hai nước đã ký thoả thuận về tham khảo chính trị, hai bên ủng hộ nhau làm uỷ viên không thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc và phối hợp trong các diễn đàn quốc tế.
Hai nước đã ký kết các ký Hiệp định quan trọng như:
Hiệp định hợp tác kinh tế, khoa học kỹ thuật (ngày 19/02/1976).
Hiệp định thương mại (ngày 17/10/1983).
Hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao (ngày 31/01/2007).
7. Văn hoá
Văn hoá Libya tương đồng với văn hoá các quốc gia Ảrập xung quanh. Người Libya theo truyền thống sống du mục trong các lều trại, Tuy nhiên do ảnh hưởng của văn hoá phương Tây, phong cách sống cũ của họ dần phai nhạt. Chỉ còn một số lượng nhỏ người Libya vẫn sống trong sa mạc như cha ông họ đã từng sống trong hàng thế kỷ trước kia. Ngày nay, đa người số người dân Libya chuyển về các thành phố, thị trấn và sống trong các tòa nhà chung cư hoặc các ngôi nhà riêng, tuỳ thuộc vào mức thu nhập của họ.
Libya có rất ít nhà hát và các nhà hàng giải trí công cộng, chỉ có vài rạp chiếu phim. Gần đây nghệ thuật tại Libya đã bắt đầu khởi sắc, đặc biệt là hội hoạ, các cửa hiệu trưng bày nghệ thuật của tư nhân bắt đầu phát triển. Tripoli có rất nhiều bảo tàng đẹp như: bảo tàng Dân tộc, bảo tàng Khảo cổ học, bảo tàng Hồi giáo.
Bên cạnh những nét truyền thống văn hoá của người Ả rập, Libya có những nét văn hoá riêng đó là truyền thống hiếu khách, yêu ca hát nhảy múa trong lễ hội.
Ngày nghỉ, Lễ hội
Libya là một nước đạo Hồi, Libya có tất cả những lễ hội của đạo Hồi và thêm vào đó là một số ngày nghỉ của quốc gia. Thứ 6 là ngày nghỉ chính.
- Ngày 24/12/1951 là ngày chiến thắng, giải phóng đất nước khỏi ách thống trị của thực dân Italia. Đây là một trong những ngày lễ lớn trong năm của người dân Libya.
- Ngày 02/3 ngày đổi tên nước từ Cộng hoà Ảrập Libya thành Gia-ma-hi-ri-a Ảrập Libya nhân dân xã hội chủ nghĩa vĩ đại (02/3/1977).
- Ngày 11/6 ngày di tản của các căn cứ quân sự nước ngoài.
- Ngày 01/9 ngày Quốc khánh (01/9/1969).
Xã hội
8.1. Giáo dục
Dân số Libya 6.324.357 người trong đó có 1,7 triệu học sinh và sinh viên. Giáo dục tiểu học bắt buộc và miễn phí từ 06 đến 15 tuổi . Tỷ lệ biết chữ của nước này cao nhất Bắc Phi: 82,6% dân số biết đọc và viết. Sau khi Libya tuyên bố độc lập năm 1951, trường đại học đầu tiên của họ là “Đại học Libya” được thành lập ở Benghazi.
8.2. Truyền thông
Chính phủ vẫn quản lý chặt chẽ các cơ sở phát thanh truyền hình. Tuy nhiên, người dân Libya vẫn thích xem các chương trình giải trí trên các kênh tivi trong nước và các kênh nước ngoài thông qua việc lắp đặt các An ten chảo thu phát tín hiệu vệ tinh. Các chương trình tivi của Libya chủ yếu là tiếng ¶rËp, tuy nhiên, cũng có 30 phút tin tức bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp.
Nhà nước sở hữu và kiểm soát chặt chẽ các phương tiện tuyền thông và chính quyền không cho phép công khai ý kiến đối lập với chính sách của Chính phủ ra công chúng.
Truy cập Intemet không bị giới hạn (vẫn đặt trong tình trạng kiểm tra- tự do trong giới hạn). Cơ quan hợp tác truyền hình Libya Jamahiriyah là cơ quan ngôn luận của Nhà nước.
9. Ẩm thực
Ẩm thực của Libya có sự pha trộn của Ảrập và Địa trung Hải và chịu ảnh hưởng mạnh ẩm thực của Italia. Libya du nhập văn hoá ẩm thực của Italia từ khi còn là thuộc địa.
Thực phẩm trong bữa ăn gia đình người Libya chủ yếu được chế biến từ lúa mỳ, lúa mạch và khoai tây, thịt cừu, thịt gà, sữa lạc đà... Libya có nhiều loại hoa quả như chà là, cam, mơ, sung và ôliu . Người Libya thích ăn ở nhà (trừ thứ 6 – vào ngày nghỉ, người dân thường đi picnic).
10. Giao thông vận tải
Libya có 5 sân bay lớn, trong đó có 2 sân bay tương đối hiện đại là Tripoli và Benghazi. Hệ thống giao thông vận tải của Libya được đầu tư xây dựng từ những năm 1970, trong những năm bị cấm vận, hệ thống này đã bị xuống cấp rất nhiều. Hiện tại, chính phủ Libya đang đầu tư hàng trăm tỉ USD cho việc nâng cấp, làm mới lại cơ sở hạ tầng của Libya với mục tiêu xây dựng Libya là cửa ngõ của Châu Phi về thương mại, tài chính.
Libya có hệ thống đường giao thông khá hoàn thiện. Tuy nhiên, ý thức bảo vệ an toàn giao thông của người tham gia giao thông còn hạn chế, các lái xe thường đi với tốc độ rất cao nên mỗi khi tham gia giao thông cần phải cẩn thận để tránh tai nạn.
11. Đồng tiền của Libya:
Đơn vị tiền tệ của Libya là Libyan Dinar ( Ký hiệu viết tắt là LYD). Tiền của Libya có 2 loại: Tiền giấy và tiền xu.
+ Mệnh giá tiền giấy: 1; 5;10;20;50 LYD
+ Mệnh giá tiền xu: 1/50; 1/25;1/10; 1/5 và 1 LYD
III. PHONG TỤC, TẬP QUÁN CỦA NGƯỜI LIBYA
1. Một số tục lệ của người Libya
Khi chào nhau bắt tay bằng tay phải; không bắt bằng tay trái; không đứng và ngồi gần phụ nữ, khi nói chuyện phải có một khoảng cách, không chuyển đồ vật bằng tay trái; không vào nhà riêng khi chưa được mời và không tự ý lấy đồ của người khác; khi thấy phụ nữ không được có hành vi khiếm nhã (trêu chọc, huýt sáo...)
Tôn trọng phụ nữ, khi đi ra ngoài thường nhường phụ nữ đi trước.
Không ngồi bắt chân chữ ngũ hoặc quay bàn chân trái về phía khách hoặc dùng chân để chỉ một vật gì đó; không dùng giấy có ảnh Tổng thống để làm việc khác. Không vỗ mông người bản xứ dù là thân và không mặc hở hang hoặc cởi trần khi giao tiếp.
Không xem hoặc đi lại trước mặt người Hồi giáo khi họ đang cầu nguyện .
2.Tháng Ramadan và những điều cần biết về đạo Hồi
“Tháng Ramadan”, một số báo chí của ta thường gọi là “ Tháng ăn chay”, hoặc “ Tháng nhịn ăn”.
Ramadan là tên gọi tháng thứ 9 trong lịch Hồi giáo. Lịch Hồi giáo, hay còn gọi là Hijra, được tính theo mặt trăng và bắt đầu có từ ngày 16/7/622. Đối với những người theo đạo Hồi, Ramadan nghĩa là 4 tuần không ăn uống, không hút thuốc và không quan hệ tình dục từ khi mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, chủ yếu là cầu nguyện, im lặng và chịu đựng. (người ốm, những phụ nữ có thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ nhỏ dưới 05 tuổi và những người đang du học ở nước ngoài được miễn) Những người theo đạo Hồi mà vì lý do nào đó không ăn kiêng thì cũng có xu hướng tự kiềm chế và điều chỉnh những hành vi của mình. Ramadan cũng là tháng làm từ thiện và bố thí cho người nghèo. Sau khi tháng Ramadan kết thúc, người dân đạo Hồi ăn Tết 3- 4 ngày liền. Trong những ngày này, những gia đình khá giả thường thịt cừu và phân phát cho người nghèo, coi như là việc làm từ thiện để giúp người nghèo.
Ramadan là một bài tập tinh thần về sức chịu đựng và sự kỷ luật đáng kể đối với những người theo đạo Hồi, họ đánh giá cao những hàm ý tôn giáo và xã hội của phong tục lễ giáo này. Trong suốt tháng Ramadan, mọi người nên ăn mặc nhã nhặn, mọi sinh hoạt cũng thay đổi, giờ mở và đóng cửa hàng cũng muộn hơn, giao thông cũng nhộn nhịp hơn về ban đêm. Thời gian làm việc được rút bớt 2 giờ/ngày.
Chú ý: trong tháng Ramadan vào buổi chiều, nếu không có công chuyện thì không nên đi xe ra đường. Bởi vì các lái xe taxi, xe bus…., sau cả một ngày nhịn ăn, nhịn uống rất mệt, vì thế họ đi rất nhanh để kịp về nhà trước giờ được ăn, nên rất dễ xảy ra tai nạn giao thông.